/รู้จักกับบุญบั้งไฟ ประเพณีขอฝนของชาวอีสาน

รู้จักกับบุญบั้งไฟ ประเพณีขอฝนของชาวอีสาน

ประเพณีบุญบั้งไฟ ถือว่าเป็นอีกหนึ่งประเพณีที่มีความสำคัญมากสำหรับชาวอีสาน ที่ได้มีการสืบทอดกันมาตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน โดยประเพณีคือหนึ่งในฮีตสิบสองของชาวอีสานที่จะทำขึ้นในเดือน 6 ช่วงเข้าสู่ฤดูฝนซึ่งเป็นฤดูทำนา ชาวบ้านจึงต้องจุดบั้งไฟเพื่อเป็นการขอฝนกับเทพยดา และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านนับถือ หรือที่เรียกว่า พญาแถน หรือ เทพวัสสกาลเทพบุตร โดยมีความเชื่อกันว่าพญาแถนมีหน้าที่คอยดูแลสายฝนให้ตกต้องตามฤดูกาล เพื่อให้พืชผลต่าง ๆ มีความสมบูรณ์นั่นเอง

ภาพจาก : www.travel.mthai.com/news/209699.html

โดยจุดเริ่มต้นของประเพณบุญบั้งไฟนั้น ชาวบ้านมีความเชื่อเกี่ยวกับตำนานเรื่องพญาคันคากและเรื่องผาแดงนางไอ่ โดยได้มีการกล่าวถึงการจุดบั้งไฟเพื่อบูชาพญาแถน ซึ่งในตำนานได้เล่าเอาไว้ว่า พญาคันคากเป็นพระโพธิสัตว์ที่เสวยชาติเป็นโอรสของกษัตริย์ และสาเหตุที่ได้รับชื่อว่าพญาคักคากนั้น เป็นเพราะเมื่อครั้งประสูติมีรูปร่างผิวพรรณเหมือนกับคางคก และในภาษาอีสานนั้นจะเรียกว่า คันคาก แต่ถึงแม้ว่าพระองค์จะมีรูปร่างที่เหมือนคางคก แต่พระอินทร์ก็จะคอยช่วยเหลือจนทำให้ชาวบ้านเกิดความเคารพศรัทธา จนชาวบ้านลืมที่จะเซ่นไหว้พญาแถน

เมื่อเป็นอย่างนั้นจึงทำให้พญาแถนโกรธ ไม่ยอมปล่อนน้ำฝนลงมายังโลกมนุษย์เช่นเดิม ครั้นพญาคันคากรู้เรื่อง จึงเกิดการต่อกันระหว่างพญาแถนและพญาคันคาก โดยพญาคันคากได้นำกองทัพสัตว์ขึ้นไปสู้รบจนชนะ พญาแถนจึงต้องปล่อยฝนลงมาเช่นเดิม แต่มีข้อแม้สำคัญว่าในทุก ๆ ปี ชาวบ้านจะต้องจุดบั้งไฟขึ้นไปบูชา ทั้งหมดนี้จึงกลายเป็นที่มาว่าทำไมชาวบ้านจะต้องจุดบั้งไฟเป็นประจำทุกปีนั่นเองค่ะ

ภาพจาก : www.travel.kapook.com/view117797.html

โดยประเพณบุญบั้งไฟส่วนใหญ่จะจัดขึ้นในพื้นที่ของภาคอีสานหลายจังหวัด ทั้ง ยโสธร ร้อยเอ็ด กาฬสินธุ์ หนองคาย อุดรธานี ฯลฯ และในบางพื้นที่ของจังหวัดเพชรบูรณ์จะมีการจัดประเพณนี้ขึ้นด้วยเช่นกัน เพราะชาวบ้านส่วนใหญ่ได้มีการอพยพมาจากภาคอีสาน

ส่วนในภาคกลางและภาคใต้ ก็มีประเพณีบุญบั้งไฟให้ได้เห็นบ้างประปราย ทั้งหมดนี้ก็เกิดขึ้นจากการอพยพถิ่นฐานของชาวอีสานเช่นกัน แต่ในปัจจุบันถือเป็นสิ่งที่หาชมได้ยากแล้วค่ะ

ภาพจาก : www.mgronline.com/travel/detail/9620000048968

บั้งไฟ มีอยู่หลายชนิดด้วยกัน ทั้งบั้งไฟกิโล ที่ใช้ดินประสิวหนัก 1 กิโลกรัม ,บั้งไฟหมื่นใช้ดินประสิว 12 กิโลกรัม และบั้งไฟแสนที่ใช้ดินประสิว 10 หมื่น หรือ 120 กิโลกรัม ส่วนหัวของบั้งไฟก็จะนิยมทำเป็นรูปต่าง ๆ ส่วนมากจนิยมทำเป็นรูปหัวพญานาคอ้าปากและลิ้นพ่นน้ำได้ นอกจากนี้ก็ยังมีรูปร่างอื่น ๆ แต่จะเน้นรูปร่างที่เกี่ยวกับการขอฝนทั้งสิ้น

และอีกหนึ่งสิ่งที่กลายเป็นไฮไลท์สำคัญของประเพณีบุญบั้งไฟ คือชาวบ้านแต่ละหมู่บ้านจะมีการแข่งขันยิงบั้งไฟ หากบั้งไฟของใครจุดแล้วยิงขึ้น ใครที่เป็นคนทำบั้งไฟอันนั้นจะถูกโยนลงในโคลน ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่ปฏิบัติกันมาอย่างสนุกสนานเลยค่ะ

ขอบคุณข้อมูลจาก : การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย, มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม และ True ID