/เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง มรดกเก่าแก่แห่งเอเชียอาคเนย์

เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง มรดกเก่าแก่แห่งเอเชียอาคเนย์

‘เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง’ ถือเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรมที่มาอายุมากกว่า 3,500 ปี ทั้งยังเป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญแห่งหนึ่งในเอเชียอาคเนย์ ซึ่งดินแดนแถบเอเชียอาคเนย์นั้นเป็นดินแดนที่มีมนุษย์ตั้งถิ่นฐานอาศัยอยู่อย่างต่อเนื่อง เริ่มมาตั้งแต่ยุคสำริด ยุคเร่ร่อนหาสัตว์ ยุคที่มีการผลิตเครื่องมือเครื่องใช้ โดยมีอายุรวมที่ผ่านมามากกว่า 4,000 ปี

เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง
เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง ภาพจาก :: www.119.46.166.126/digitalschool

ชุมชนบ้านเชียงนี้ตั้งอยู่ในตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ปัจจุบันพื้นที่บ้านเชียง จะเป็นที่อยู่อาศัยของชาวไทยพวน ที่มีบรรพบุรุษอพยพมาจากแขวงเชียงขวาง ประเทศลาว นอกจากนี้แล้ววัฒนธรรมของบ้านเชียงนั้นยังได้ครอบคลุมไปยังอีกหลาย ๆ จังหวัดทางภาคอีสาน ทั้ง สกลนคร นครพนม และขอนแก่น

โดยโบราณวัตถุที่พบมากที่สุดในบ้านเชียง ก็จะเป็นจำพวกภาชนะดินเผา เครื่องประดับ และขวานสำริด นอกจากนี้ก็ยังขุดพบโครงกระดูกของมนุษย์และสัตว์อีกด้วย ซึ่งลักษณะเด่นของเครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียงที่ได้มีการค้นพบนั้น จะสามารถแบ่งออกได้เป็นทั้งหมด 3 ยุค ดังนี้

เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง
เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง ภาพจาก : www.th.m.wikipedia.org
  • ตอนต้น ภาชนะดินเผาจะมีสีเทาเข้มไปจนถึงสีดำ มีเชิงหรือฐานเตี้ย ๆ และมีลายขีดเป็นเส้นโค้งและลายกดหรือลายขูดตรงบริเวณช่วงล่างของภาชนะดินเผา มีการตกแต่งด้วยลายเชือกทาบ นอกจากนี้ก็ยังพบภาชนะดินเผาขนาดใหญ่ที่ใช้สำหรับบรรจุศพเด็กก่อนนำไปฝังอีกด้วยค่ะ
  • ตอนกลาง ตกแต่งด้วยลักษณะใช้เชือกทาบเพื่อให้เป็นลวดลาย นอกจากนี้ก็ยังมีการใช้วัสดุกดทับให้เกิดลวดลายที่สวยงามขึ้นและการนำดินมาตกแต่งให้เกิดลายนูน พบได้ทั้งแบบก้นกลมและก้นแหลม บางชิ้นก็จะมีลายขีดและเขียนสีที่บริเวณปากของภาชนะด้วย
  • ตอนช่วงปลายสมัยกลาง เริ่มมีการตกแต่งภาชนะด้วยการใช้สีแดงสด โดยจะเรียกดินเผาชนิดนี้ว่าภาชนะแบบบ้านอ้อมแก้ว สำหรับในยุคนี้จะทำขึ้นด้วยความประณีตมากกว่าทุกสมัย ด้านนอกจะเป็นทำลวดลายเส้นเล็ก ๆ อย่างมีระเบียบ ที่แสดงให้เห็นถึงความสงบสุขในช่วงนั้น
  • ตอนปลาย ผิวด้านนอกของภาชนะเริ่มเคลือบด้วยน้ำโคลนสีแดงและขัดมัน สีที่ใช้สำหรับการเขียนสันนิษฐานว่าน่าจะมาจากการนำดินมาผสมกับยางไม้และไขมันสัตว์ในสัดส่วนที่พอดีกัน และลวดต่าง ๆ ที่ปรากฏนั้นจะมีทั้งรูปคน รูปสัตว์ และลวดลายธรรมชาติ รวมไปถึงเรขาคณิตทรงต่าง ๆ โดยการเขียนลายนั้นช่างจะไม่มีการร่างแบบไว้ก่อน ซึ่งจะสังเกตได้จากข้อผิดพลาดต่าง ๆ ที่อยู่บนพื้นผิวของภาชนะ และแน่นอนเลยว่าแต่ละลวดลายที่วาดออกมานั้นจะมีความแตกต่างและไม่ซ้ำกันค่ะ
พิพิธภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง
พิพิธภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง

และเอกลักษณ์เด่นของวัฒนธรรมบ้านเชียงในยุคต่าง ๆ ก็ได้ถูกนำมาปรับใช้สำหรับการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาของบ้านเชียงในยุคปัจจุบันทั้งในเรื่องของรูปแบบและลวดลายต่าง ๆ เพื่อจัดจำหน่ายและแสดงโชว์ให้กับนักท่องเที่ยวที่สนใจ

เรียกได้ว่าเป็นอีกหนึ่งมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ซึ่ง เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง นี้นอกจากจะเต็มไปด้วยความสวยงามและเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่ยากจะเลียนแบบแล้ว เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียงยังควรค่าแก่การศึกษาและเรียนรู้อีกด้วยค่ะ

ขอบคุณข้อมูลจาก : Gossman Pottery และ OBJECTS IN MEKONG REGIONS