/คะลำ หรือ ขะลำ ในภาษาอีสานคืออะไร ?

คะลำ หรือ ขะลำ ในภาษาอีสานคืออะไร ?

ทำความรู้จัก ‘คะลำ’ ภาษาท้องถิ่นของชาวอีสาน

ในสารานุกรมไทยภาษาอีสาย-ไทย-อังกฤษ ได้ให้ความหมายของคำนี้ว่า “คะลำ น. ผิด บาป กรรม สิ่งใดที่ทำลงไปผิดจารีต ประเพณี ผิดกฎหมาย ผิดระเบียบ ผิดศีลธรรมในทางพระศาสนา จะมีโทษมาก โทษน้อย หรือไม่มีโทษ แต่สังคมรังเกียจ สิ่งนั้นเรียก คะลำ อย่างว่า ของมันผิดอย่าได้กระทำ ของคะลำอย่าได้ไปต้อง ของพี่น้องอย่าได้ไปซูน (บ.) แปลได้ว่า ไม่ดี ไม่งาม ไม่เหมาะสม เป็นบาปเป็นกรรม ถ้าทำอะไรลงไปผู้เฒ่าผู้แก่ทักท้วงว่า คะลำ คะลำคำนี้เป็นคำศักดิ์สิทธิ์ ผู้ทำจะไม่กล้าทำต่อไป คำว่า คะลำจึงถือเป็นประเพณีที่สืบทอดมาจนถึงทุกวันนี้

โดยประเภทของคะลำ สามารถแบ่งออกแบบกว้าง ๆ กับสิ่งที่เกี่ยวข้อง 3 ลักษณะ ดังนี้

คะลำที่สัมพันธ์กับบุคคล


ทำความรู้จัก ‘คะลำ’ ภาษาท้องถิ่นของชาวอีสาน
ทำความรู้จัก ‘คะลำ’ ภาษาท้องถิ่นของชาวอีสาน

โดยจะแบ่งตามระดับหรือประเภทของบุคคลต่าง ๆ ในสังคม ตัวอย่างเช่น

สตรีมีครรภ์ ข้อคะลำที่สตรีมีครรภ์ไม่ควรกระทำมีมากมาย ทั้งนี้เพื่อต้องการให้แม่และเด็กปลอดภัย ส่วนใหญ่มักเน้นไปที่การกิน (ของแสลง) แต่ส่วนใหญ่แล้วอาจจะมีความขัดกับหลักสุขอนามัย เพราะเนื่องด้วยสมัยนั้นยังไม่มีขีดจำกัดทางการแพทย์ จึงทำให้ต้องบัญญัติข้อคะลำตามที่บรรพบุรุษตั้งเอาไว้ หรือบางข้ออาจจะเป็นภูมิปัญหาแฝงที่ต้องการให้ครรภ์ปลอดภัย

ข้อคะลำในการปฏิบัติ ตัวอย่างเช่น

  • ห้ามอาบน้ำเวลากลางคืน เพราะน้ำคาวปลาจะมาก

(ภูมิปัญหาแฝง : เพราะอาจจะหกล้มจนได้รับบาดเจ็บที่ทำให้อันตรายต่อแม่และเด็ก)

  • คะลำไปงานศพ เดี๋ยวผีคนตายจะมาเกิดด้วย

(ภูมิปัญญาแฝง : ไม่ต้องการให้แม่เด็กต้องเจอภาพที่ไม่สวยงาม ซึ่งจะส่งผลต่อจิตใจและอารมณ์ได้)

  • ห้ามข้ามเชือกที่กำลังล่ามวัวควาย ลูกออกมาจะเป็นคนตะกละตะกลาม

(ภูมิปัญญาแฝง : เพราะอาจะจะสะดุดเชือกหกล้ม หากวัวควายลุกเดินหรือวิ่งชน)

  • คะลำตอกตะปู

(ภูมิปัญญาแฝง : อาจจะกระเทือนลูกในท้องได้)

คะลำที่สัมพันธ์กับสถานที่


ทำความรู้จัก ‘คะลำ’ ภาษาท้องถิ่นของชาวอีสาน
ทำความรู้จัก ‘คะลำ’ ภาษาท้องถิ่นของชาวอีสาน

เป็นสถานที่ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และสถานที่ที่มนุษย์เป็นคนสร้างขึ้น มีข้อคะลำเกิดขึ้นเพื่อควบคุมความประพฤติให้มีความเหมาะสม และให้ความสัมพันธ์ในการอยู่ร่วมกันดีขึ้น ตัวอย่างเช่น

  • อย่าปลูกบ้านขวางตะวัน มันคะลำ

(ภูมิปัญญาแฝง : แสงแดดจะส่องบ้านตอนเช้า และสาย ทำให้เห็นอะไรไม่ชัด)

  • อย่าข้ามบันไดทีละหลายขั้น มันคะลำ

(ภูมิปัญญาแฝง : อาจพลาดตกลงมาเป็นอันตราย)

  • อย่าปลูกบ้านค่อมตอ

(ภูมิปัญญาแฝง : ตออาจจะเป็นปัญหาในอนาคต)

คะลำที่สัมพันธ์กับเวลา


ทำความรู้จัก ‘คะลำ’ ภาษาท้องถิ่นของชาวอีสาน
ทำความรู้จัก ‘คะลำ’ ภาษาท้องถิ่นของชาวอีสาน

ข้อนี้จะมีความสัมพันธ์กับบุคคลและสถานที่ด้วย มีความหมายถึงเวลาในช่วงเทศกาล งานประเพณีประจำปี หรือการประกอบอาชีพตามฤดูกาล ตัวอย่างเช่น

  • อย่าเอาไม้แต้ กะบก มาทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้ มันคะลำ

(ภูมิปัญญาแฝง : ไม้ดังกล่าวเป็นไม้เนื้อแข็ง แตกหักง่าย ไม่เหมาะนำมาทำงาน)

  • เวลาเผาศพให้เอาท่อนไม้ใหญ่ 2 ท่อนทับศพไว้ ไม่ทำคะลำ

(ภูมิปัญญาแฝง : ป้องกันศพพลิกคว่ำ หรือเอ็นหดทำให้ศพอาจตกจากเชิงตะกอนได้)

  • เมื่อเผาศพเสร็จให้เดินมาล้างมือล้างเท้าสิ่งสกปรกที่วัดก่อนจึงจะกลับบ้านได้

(ภูมิปัญญาแฝง : ชำระร่างกายให้สะอาดเพราะอาจจะติดเชื้อโรคจากศพได้ และเป็นอุบายการบำบัดทางจิตสำหรับผู้ที่กลัวผีจากภาพที่ประสบ)

ทุกคนจะสังเกตได้ว่าข้อห้ามต่าง ๆ มักจะสัมพันธ์กับการใช้ชีวิต และล้วนมีเหตุผลในการกระทำทั้งสิ้น คะลำจึงถือเป็นข้อบัญญัติที่ดี ที่ทำให้คนใช้ชีวิตอย่างไม่ประมาทนั่นเองค่ะ

ขอบคุณข้อมูลจาก : ประตูสู่อีสาน