/ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์ เอกลักษณ์สำคัญของชาวหนองคาย

ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์ เอกลักษณ์สำคัญของชาวหนองคาย

ความสำคัญของผ้าฝ้ายกับชาวหนองคาย

ผ้าฝ้าย ถือเป็นผ้าชนิดหนึ่งที่นอกจากจะมีเนื้อสัมผัสที่นุ่มแล้ว ในบ้านเราอย่างภาคอีสานยังได้จัดตั้งกลุ่มทอผ้าฝ้ายขึ้นมาพร้อมกับลวดลายที่สวยงามมาก ๆ อีกด้วย วันนี้เราจึงจะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับ ‘ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์’ กันค่ะ

บ้านพระบาทนาหงส์ ตั้งอยู่ในตำบลพระบาทนาสิงห์ อำเภอรัตนวาปี จังหวัดหนองคาย โดยหมู่บ้านนี้ได้มีการประกอบอาชีพที่หลากหลาย อาทิ การทำนา การทำยางพารา การเลี้ยงสัตว์ แต่เมื่อหมดฤดูการทำเกษตรกรรมชาวบ้านจึงได้มาร่วมกลุ่มกันทำกิจกรรมต่าง ๆ และหนึ่งในกิจกรรมสำคัญของหมู่บ้านแห่งนี้คือการทำผ้าฝ้ายลายสวยงามนั่นเอง

ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์ เอกลักษณ์สำคัญของชาวหนองคาย
ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์ เอกลักษณ์สำคัญของชาวหนองคาย

ซึ่งแต่เดิมชาวบ้านได้ทำการผลิตผ้าขาวม้า สไบ หรือผ้าอื่น ๆ ในรูปแบบที่มีสีขาวเท่านั้น แต่ต่อมาชาวบ้านต้องการเพิ่มสีสัน ประกอบกับมีชาวบ้านบางส่วนที่พอมีประสบการณ์เกี่ยวกับการตัดไม้ จึงทำให้ทราบว่าต้นไม้ ดอกไม้ หรือใบไม้บางชนิดนั้น สามารถนำมาทำให้เกิดเป็นสีต่าง ๆ ตามที่ต้องการได้ เช่น สีน้ำเงินจากดอกอัญชัน สีครีมจากใบสัก เป็นต้น

ต่อมาเมื่อต้องการเพิ่มลวดลายต่าง ๆ เพื่อไม่ให้ผ้ามีเพียงแค่สีเดียว ชาวบ้านจึงนำผ้าฝ้ายที่ได้ไปย้อมเป็นสีต่าง ๆ จากนั้นจึงนำไปทอให้กลายเป็นลวดลายที่สวยงาม โดยชาวบ้านได้มีการพัฒนาการสร้างสรรค์ผลงานมาโดยตลอด ไม่ว่าจะเป็น ผ้าขาวม้า ผ้าลายสายฝน ผ้าถุงมัดหมี่ และผ้าลายขิด เป็นต้น นอกจากนี้ด้วยความที่หนองคายมีความเชื่อเรื่องพญานาคเป็นอย่างมาก ชาวบ้านจึงได้ร่วมกันถักทอผ้าที่มีลวดลายคล้ายกับพญานาคขึ้นมา เพื่อแสดงให้เห็นเอกลักษณ์ความเป็นหนองคายมากขึ้น

ลวดลายของผ้าที่ชาวบ้านผลิต

  • ผลิตภัณฑ์ของกลุ่ม : ส่วนใหญ่จะเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้ตามบ้านเรือนทั่วไป อาทิ ผ้าอเนกประสงค์, ผ้าคลุมไหล่, ผ้าถุง รวมไปถึงผลิตภัณฑ์แปรรูปต่าง ๆ เช่น กระเป๋า หมอน ฯลฯ
  • ลายผ้าขาวม้า : เป็นผลิตภัณฑ์ที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยรุ่นปู ย่า ตา ยาย ซึ่งผ้าขาวม้าเป็นม้าที่สามารถนำไปใช้งานได้หลายอย่าง ทั้งการทำเปล มัดหัว คาดเอว ตัดเสื้อ ฯลฯ ทั้งยังเป็นผ้าที่สามารถมอบให้กับผู้ใหญ่เนื่องในโอกาสสำคัญได้อีกด้วย
  • หมี่ลายพญานาค : ในสมัยก่อนชาวบ้านจะเรียกผ้าประเภทนี้ว่า ‘หมี่นาค’ แต่เมื่อจังหวัดหนองคายได้เกิดปรากฏการณ์บั้งไฟพญานาคขึ้นที่ลำน้ำโขง จึงทำให้ชาวบ้านเปลี่ยนชื่อเรียกว่า ‘หมี่พญานาค’ แทน นอกจากนี้ยังได้มีการพัฒนาลวดลายของผ้าให้มีความสวยงามมากขึ้นอีกด้วย
  • ขิดลายช้าง : คนเฒ่าคนแก่ในสมัยก่อนมีความเชื่อกันว่า หากใครที่ได้สวมใส่เสื้อผ้าลายช้างจะเป็นผู้ที่ใคร ๆ ก็ให้ความเคารพนับถือ เพราะด้วยความที่ช้างเป็นสัตว์ใหญ่นั่นเอง
  • ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์ เอกลักษณ์สำคัญของชาวหนองคาย
    ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์ เอกลักษณ์สำคัญของชาวหนองคาย

นอกจากนี้ในช่วงปี พ.ศ. 2556 ที่ผ่านมา ผ้าฝ้ายบ้านพระบาทนาหงส์ ยังได้รับคัดเลือกให้เป็นผลิตภัณฑ์ OTOP ระดับ 4 ดาว ประเภทผ้าเครื่องแต่งกายอีกด้วย นี่จึงนับว่าเป็นอีกหนึ่งความภาคภูมิใจของชาวบ้านได้เลยล่ะค่ะ

ข้อมูล : Amazing ไทยเท่