/แห่เทียนพรรษา ประเพณีสำคัญของชาวอีสาน

แห่เทียนพรรษา ประเพณีสำคัญของชาวอีสาน

ประเพณีแห่เทียนพรรษา สำคัญกับชาวอีสานอย่างไร ?

ย้อนไปตั้งแต่ในสมัยอดีตศาสนาพราหมณ์-ฮินดู เป็นศาสนาที่นับถือวัวโดยมีความเชื่อกันว่าวัวเป็นยานพาหนะสำคัญของพระอิศวร เมื่อวัวตายชาวบ้านก็จะนำไขจากวัวมาทำเป็นน้ำมันเพื่อจุดบูชาพระผู้เป็นเจ้าที่ตัวเองเคารพนับถือ

แต่สำหรับศาสนาพุทธเป็นศาสนาที่เลื่อมไสในพระพุทธศาสนา จึงทำให้จุดเทียนเพื่อบูชาพระรัตนตรัย ซึ่งจะใช้เอารังผึ้งร้างมาต้มเพื่อเอาขี้ผึ้ง จากนั้นก็หั่นเป็นเทียนเล่มเล็ก ๆ ให้ได้ความยาวตามต้องการ ซึ่ง ‘เทียนพรรษา’ เป็นเทียนที่มีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล มีวัตถุประสงค์เพื่อนำไปถวายพระภิกษุในเทศกาลเข้าพรรษา เพื่อปรารถนาให้ตนเองมีสติปัญญาที่เฉลียวฉลาด มีไหวพริบ ดุจแสงสว่างของเทียนไข

โดยเทียนพรรษามีวิวัฒนาการเรื่อยมา เริ่มตั้งแต่การนำรังผึ้งมาต้มให้ร้อน เมื่อละลายแล้วก็เอาขี้ผึ้งที่ได้ไปฟั่นอบเส้นฝ้ายเป็นเทียนเพื่อนำไปถวายพระ จากนั้นนำเทียนเล่มเล็ก ๆ มามัดรวมกันเป็นลำต้นคล้าย ๆ กับต้นกล้วยหรือลำไม้ไผ่ จนได้กลายเป็นคำเรียกว่า ‘ต้นเทียน’ หรือ ‘ต้นเทียนพรรษา’ ที่เราคุ้นหูกัน

แห่เทียนพรรษา ประเพณีสำคัญของชาวอีสาน
แห่เทียนพรรษา ประเพณีสำคัญของชาวอีสาน

หลังจากนั้นชาวบ้านจึงค่อย ๆ แต่งเติมลวดลายให้มีความสวยงามมากขึ้น โดยภูมิปัญญาของชาวบ้านคือการนำเอาขี้ผึ้งไปลนไฟ หรือไปตากแดดให้อ่อนตัว จากนั้นจึงปั้นเป็นรูปดอกลำดวนติดต้นเทียน แล้วใช้ผลมะละกอหรือฟักทองมาแกะเป็นลวดลายต่าง ๆ ใช้ไม้เสียบแล้วไปจุ่มลงในขี้ผึ้งที่ละลายเอาไว้ จากนั้นเอาจุ่มลงในน้ำเย็นอีกครั้งเพื่อให้ขี้ผึ้งเกาะตัวกัน แล้วดึงแบบที่ได้ตัดแต่งให้สวยงาม ก่อนนำไปติดที่ต้นเทียน

ต่อมาใน พ.ศ.2482 ช่างทองคนหนึ่งก็ได้มีการทำแบบปูนซีเมนต์ขึ้นมา แล้วนำขี้ผึ้งที่อ่อนตัวลงกดลงไปในแผ่นซีเมนต์ หลังจากนั้นการทำลวดลายของเทียนพรรษาก็ได้มีการพัฒนามาโดยตลอด ไม่ว่าจะเป็น การทำลายนูนสลับสี รวมไปถึงการแกะสลักลวดลายลงบนเทียนพรรษา

แห่เทียนพรรษา ประเพณีสำคัญของชาวอีสาน
แห่เทียนพรรษา ประเพณีสำคัญของชาวอีสาน

ซึ่งจากกรณีที่มีผู้เข้าแข่งขันคนหนึ่งได้ใช้เทคนิคการแกะสลักลวดลายลงบนเทียนพรรษา แล้วชนะการประกวดครั้งนั้นมาได้ จึงได้เกิดการโต้เถียงด้วยเหตุผลต่าง ๆ นานา จนท้ายที่สุดการประกวดเทียนพรรษาจึงได้ถูกแบ่งประเภทการแข่งขันเป็น 2 แบบ ได้แก่ ประเภทติดพิมพ์ (ตามแบบเดิม) และประเภทแกะสลักนั่นเอง

โดยวัตถุประสงค์ของการจัดพิธีแห่เทียนพรรษานั้น นอกจากจะเป็นการถวายเทียนให้กับพระภิกษุในช่วงเข้าพรรษาแล้ว ยังเสมือนกับการให้ชาวบ้านในแต่ละพื้นที่ได้ร่วมแรงร่วมใจกันสร้างสรรค์ผลงานต่าง ๆ เพราะการหล่อเทียนพรรษาในแต่ละครั้ง ชาวบ้านก็จะต้องนำเทียนมาบริจาคเพื่อหล่อหลวมเป็นเทียนแท่งใหญ่เล่มเดียวกัน ร่วมกันตกแต่งให้สวยงาม ทั้งยังต้องฝึกศิลปะการฟ้อนรำเพื่อเข้าร่วมขบวนแห่อีกด้วย

ด้วยเหตุผลนี้ประเพณแห่เทียนพรรษาจึงได้กลายเป็นประเพณีสำคัญที่ชาวอีสานสืบทอดกันมาตั้งแต่รุ่นสู่รุ่น หากใครที่สนใจรับชมขบวนแห่ที่สวยงาม พร้อมรับชมฝีมือการทำเทียนพรรษาของชาวอีสาน ก็สามารถหาชมได้ที่หลายจังหวัดในภาคอีสานในช่วงเทศกาลวันเข้าพรรษาของทุกปีนะคะ

ข้อมูลจาก : ประตูสู่อีสาน